How to make hard choices
Video Drive đang bị chặn hoặc tải quá lâu.
Gợi ý: nếu Drive báo “can’t scan”, hãy mở link Drive rồi bấm Play/Download 1 lần.
English • (Click/nhấn giữ để tra từ)
Think of a hard choice you'll face in the near future. It might be between two careers -- artist and accountant - - or places to live -- the city or the country -- or even between two people to marry -- you could marry Betty or you could marry Lolita. Or it might be a choice about whether to have children, to have an ailing parent move in with you, to raise your child in a religion that your partner lives by but leaves you cold. Or whether to donate your life savings to charity.
Chances are, the hard choice you thought of was something big, something momentous, something that matters to you. Hard choices seem to be occasions for agonizing, hand- wringing, the gnashing of teeth. But I think we've misunderstood hard choices and the role they play in our lives. Understanding hard choices uncovers a hidden power each of us possesses. What makes a choice hard is the way the alternatives relate. In any easy choice, one alternative is better than the other. In a hard choice, one alternative is
better in some ways, the other alternative is better in other ways, and neither is better than the other overall.
You agonize over whether to stay in your current job in the city or uproot your life for more challenging work in the country, because staying is better in some ways, moving is better in others, and neither is better than the other overall.
We shouldn't think that all hard choices are big. Let's say you're deciding what to have for breakfast. You could have high fiber bran cereal or a chocolate donut. Suppose what matters in the choice is tastiness and healthfulness. The cereal is better for you, the donut tastes way better, but neither is better than the other overall, a hard choice. Realizing that small choices can also be hard, may make big hard choices seem less intractable. After all, we manage to figure out what to have for breakfast, so maybe we can figure out whether to stay in the city or uproot for the new job in the country.
We also shouldn't think that hard choices are hard because we are stupid. When I graduated from college, I couldn't decide between two careers, philosophy and law. I really loved philosophy. There are amazing things you can learn as a philosopher, and all from the comfort of an armchair.
But I came from a modest immigrant family where my idea of luxury was having a pork tongue and jelly sandwich in my school lunchbox, so the thought of spending my whole life sitting around in armchairs just thinking ... Well, that struck me as the height of extravagance and frivolity.
So I got out my yellow pad, I drew a line down the middle, and I tried my best to think of the reasons for and against each alternative. I remember thinking to myself, if only I knew what my life in each career would be like. If only God or Netflix would send me a DVD of my two possible future careers, I'd be set. I'd compare them side by side, I'd see that one was better, and the choice would be easy.
But I got no DVD, and because I couldn't figure out which was better, I did what many of us do in hard choices: I took the safest option. Fear of being an unemployed philosopher led me to become a lawyer, and as I discovered, lawyering didn't quite fit. It wasn't who I was. So now I'm a philosopher, and I study hard choices, and I can tell you, that fear of the unknown, while a common motivational default in dealing with hard choices, rests on a misconception of them.
It's a mistake to think that in hard choices, one alternative really is better than the other, but we're too stupid to know which, and since we don't know which, we might as well take the least risky option.
Even taking two alternatives side by side with full information, a choice can still be hard. Hard choices are hard not because of us or our ignorance; they're hard because there is no best option.
Now, if there's no best option, if the scales don't tip in favor of one alternative over another, then surely the alternatives must be equally good. So maybe the right thing to say in hard choices is that they're between equally good options. But that can't be right. If alternatives are equally good, you should just flip a coin between them, and it seems a mistake to think, here's how you should decide between careers, places to live, people to marry: Flip a coin.
There's another reason for thinking that hard choices aren't choices between equally good options. Suppose you have a choice between two jobs: you could be an investment banker or a graphic artist. There are a variety of things that matter in such a choice, like the excitement of the work, achieving financial security, having time to raise a family, and so on.
Maybe the artist's career puts you on the cutting edge of new forms of pictorial expression. Maybe the banking career puts you on the cutting edge of new forms of financial manipulation. Imagine the two jobs however you like, so that neither is better than the other.
Now suppose we improve one of them, a bit. Suppose the bank, wooing you, adds 500 dollars a month to your salary. Does the extra money now make the banking job better than the artist one? Not necessarily. A higher salary makes the banking job better than it was before, but it might not be enough to make being a banker better than being an artist. But if an improvement in one of the jobs doesn't make it better than the other, then the two original jobs could not have been equally good. If you start with two things that are equally good, and you improve one of them, it now must be better than the other. That's not the case with options in hard choices.
So now we've got a puzzle. We've got two jobs. Neither is better than the other, nor are they equally good. So how are we supposed to choose? Something seems to have gone wrong here. Maybe the choice itself is problematic, and comparison is impossible. But that can't be right. It's not like we're trying to choose between two things that can't be compared. We're weighing the merits of two jobs, after all, not the merits of the number nine and a plate of fried eggs. A comparison of the overall merits of two jobs is something we can make, and one we often do make. I think the puzzle arises because of an unreflective assumption we make about value.
We unwittingly assume that values like justice, beauty, kindness, are akin to scientific quantities, like length, mass and weight. Take any comparative question not involving value, such as which of two suitcases is heavier. There are only three possibilities. The weight of one is greater, lesser or equal to the weight of the other. Properties like weight can be represented by real numbers -- one, two, three and so on -- and there are only three possible comparisons between any two real numbers.
One number is greater, lesser, or equal to the other. Not so with values. As post- Enlightenment creatures, we tend to assume that scientific thinking holds the key to everything of importance in our world, but the world of value is different from the world of science. The stuff of the one world can be quantified by real numbers. The stuff of the other world can't. We shouldn't assume that the world of is, of lengths and weights, has the same structure as the world of ought, of what we should do.
So if what matters to us -- a child's delight, the love you have for your partner — can't be represented by real numbers, then there's no reason to believe that in choice, there are only three possibilities -- that one alternative is better, worse or equal to the other.
We need to introduce a new, fourth relation beyond being better, worse or equal, that describes what's going on in hard choices. I like to say that the alternatives are "on a par." When alternatives are on a par, it may matter very much which you choose, but one alternative isn't better than the other. Rather, the alternatives are in the same neighborhood of value, in the same league of value, while at the same time being very different in kind of value. That's why the choice is hard.
Understanding hard choices in this way uncovers something about ourselves we didn't know. Each of us has the power to create reasons. Imagine a world in which every choice you face is an easy choice, that is, there's always a best alternative. If there's a best alternative, then that's the one you should choose, because part of being rational is doing the better thing rather than the worse thing, choosing what you have most reason to choose.
In such a world, we'd have most reason to wear black socks instead of pink socks, to eat cereal instead of donuts, to live in the city rather than the country, to marry Betty instead of Lolita. A world full of only easy choices would enslave us to reasons.
When you think about it, it's nuts to believe that the reasons given to you dictated that you had most reason to pursue the exact hobbies you do, to live in the exact house you do, to work at the exact job you do. Instead, you faced alternatives that were on a par - - hard choices -- and you made reasons for yourself to choose that hobby, that house and that job. When alternatives are on a par, the reasons given to us, the ones that determine whether we're making a mistake, are silent as to what to do. It's here, in the space of hard choices, that we get to exercise our normative power -- the power to create reasons for yourself, to make yourself into the kind of person for whom country living is preferable to the urban life.
When we choose between options that are on a par, we can do something really rather remarkable. We can put our very selves behind an option. Here's where I stand. Here's who I am, I am for banking. I am for chocolate donuts.
This response in hard choices is a rational response, but it's not dictated by reasons given to us. Rather, it's supported by reasons created by us. When we create reasons for ourselves to become this kind of person rather than that, we wholeheartedly become the people that we are. You might say that we become the authors of our own lives.
So when we face hard choices, we shouldn't beat our head against a wall trying to figure out which alternative is better. There is no best alternative. Instead of looking for reasons out there, we should be looking for reasons in here: Who am I to be? You might decide to be a pink sock-wearing, cereal- loving, countryliving banker, and I might decide to be a black sock-wearing, urban, donutloving artist. What we do in hard choices is very much up to each of us.
Now, people who don't exercise their normative powers in hard choices are drifters. We all know people like that. I drifted into being a lawyer. I didn't put my agency behind lawyering. I wasn't for lawyering. Drifters allow the world to write the story of their lives. They let mechanisms of reward and punishment -- pats on the head, fear, the easiness of an option -- to determine what they do. So the lesson of hard choices: reflect on what you can put your agency behind, on what you can be for, and through hard choices, become that person.
Far from being sources of agony and dread, hard choices are precious opportunities for us to celebrate what is special about the human condition, that the reasons that govern our choices as correct or incorrect sometimes run out, and it is here, in the space of hard choices, that we have the power to create reasons for ourselves to become the distinctive people that we are. And that's why hard choices are not a curse but a godsend.
Thank you.
Chances are, the hard choice you thought of was something big, something momentous, something that matters to you. Hard choices seem to be occasions for agonizing, hand- wringing, the gnashing of teeth. But I think we've misunderstood hard choices and the role they play in our lives. Understanding hard choices uncovers a hidden power each of us possesses. What makes a choice hard is the way the alternatives relate. In any easy choice, one alternative is better than the other. In a hard choice, one alternative is
better in some ways, the other alternative is better in other ways, and neither is better than the other overall.
You agonize over whether to stay in your current job in the city or uproot your life for more challenging work in the country, because staying is better in some ways, moving is better in others, and neither is better than the other overall.
We shouldn't think that all hard choices are big. Let's say you're deciding what to have for breakfast. You could have high fiber bran cereal or a chocolate donut. Suppose what matters in the choice is tastiness and healthfulness. The cereal is better for you, the donut tastes way better, but neither is better than the other overall, a hard choice. Realizing that small choices can also be hard, may make big hard choices seem less intractable. After all, we manage to figure out what to have for breakfast, so maybe we can figure out whether to stay in the city or uproot for the new job in the country.
We also shouldn't think that hard choices are hard because we are stupid. When I graduated from college, I couldn't decide between two careers, philosophy and law. I really loved philosophy. There are amazing things you can learn as a philosopher, and all from the comfort of an armchair.
But I came from a modest immigrant family where my idea of luxury was having a pork tongue and jelly sandwich in my school lunchbox, so the thought of spending my whole life sitting around in armchairs just thinking ... Well, that struck me as the height of extravagance and frivolity.
So I got out my yellow pad, I drew a line down the middle, and I tried my best to think of the reasons for and against each alternative. I remember thinking to myself, if only I knew what my life in each career would be like. If only God or Netflix would send me a DVD of my two possible future careers, I'd be set. I'd compare them side by side, I'd see that one was better, and the choice would be easy.
But I got no DVD, and because I couldn't figure out which was better, I did what many of us do in hard choices: I took the safest option. Fear of being an unemployed philosopher led me to become a lawyer, and as I discovered, lawyering didn't quite fit. It wasn't who I was. So now I'm a philosopher, and I study hard choices, and I can tell you, that fear of the unknown, while a common motivational default in dealing with hard choices, rests on a misconception of them.
It's a mistake to think that in hard choices, one alternative really is better than the other, but we're too stupid to know which, and since we don't know which, we might as well take the least risky option.
Even taking two alternatives side by side with full information, a choice can still be hard. Hard choices are hard not because of us or our ignorance; they're hard because there is no best option.
Now, if there's no best option, if the scales don't tip in favor of one alternative over another, then surely the alternatives must be equally good. So maybe the right thing to say in hard choices is that they're between equally good options. But that can't be right. If alternatives are equally good, you should just flip a coin between them, and it seems a mistake to think, here's how you should decide between careers, places to live, people to marry: Flip a coin.
There's another reason for thinking that hard choices aren't choices between equally good options. Suppose you have a choice between two jobs: you could be an investment banker or a graphic artist. There are a variety of things that matter in such a choice, like the excitement of the work, achieving financial security, having time to raise a family, and so on.
Maybe the artist's career puts you on the cutting edge of new forms of pictorial expression. Maybe the banking career puts you on the cutting edge of new forms of financial manipulation. Imagine the two jobs however you like, so that neither is better than the other.
Now suppose we improve one of them, a bit. Suppose the bank, wooing you, adds 500 dollars a month to your salary. Does the extra money now make the banking job better than the artist one? Not necessarily. A higher salary makes the banking job better than it was before, but it might not be enough to make being a banker better than being an artist. But if an improvement in one of the jobs doesn't make it better than the other, then the two original jobs could not have been equally good. If you start with two things that are equally good, and you improve one of them, it now must be better than the other. That's not the case with options in hard choices.
So now we've got a puzzle. We've got two jobs. Neither is better than the other, nor are they equally good. So how are we supposed to choose? Something seems to have gone wrong here. Maybe the choice itself is problematic, and comparison is impossible. But that can't be right. It's not like we're trying to choose between two things that can't be compared. We're weighing the merits of two jobs, after all, not the merits of the number nine and a plate of fried eggs. A comparison of the overall merits of two jobs is something we can make, and one we often do make. I think the puzzle arises because of an unreflective assumption we make about value.
We unwittingly assume that values like justice, beauty, kindness, are akin to scientific quantities, like length, mass and weight. Take any comparative question not involving value, such as which of two suitcases is heavier. There are only three possibilities. The weight of one is greater, lesser or equal to the weight of the other. Properties like weight can be represented by real numbers -- one, two, three and so on -- and there are only three possible comparisons between any two real numbers.
One number is greater, lesser, or equal to the other. Not so with values. As post- Enlightenment creatures, we tend to assume that scientific thinking holds the key to everything of importance in our world, but the world of value is different from the world of science. The stuff of the one world can be quantified by real numbers. The stuff of the other world can't. We shouldn't assume that the world of is, of lengths and weights, has the same structure as the world of ought, of what we should do.
So if what matters to us -- a child's delight, the love you have for your partner — can't be represented by real numbers, then there's no reason to believe that in choice, there are only three possibilities -- that one alternative is better, worse or equal to the other.
We need to introduce a new, fourth relation beyond being better, worse or equal, that describes what's going on in hard choices. I like to say that the alternatives are "on a par." When alternatives are on a par, it may matter very much which you choose, but one alternative isn't better than the other. Rather, the alternatives are in the same neighborhood of value, in the same league of value, while at the same time being very different in kind of value. That's why the choice is hard.
Understanding hard choices in this way uncovers something about ourselves we didn't know. Each of us has the power to create reasons. Imagine a world in which every choice you face is an easy choice, that is, there's always a best alternative. If there's a best alternative, then that's the one you should choose, because part of being rational is doing the better thing rather than the worse thing, choosing what you have most reason to choose.
In such a world, we'd have most reason to wear black socks instead of pink socks, to eat cereal instead of donuts, to live in the city rather than the country, to marry Betty instead of Lolita. A world full of only easy choices would enslave us to reasons.
When you think about it, it's nuts to believe that the reasons given to you dictated that you had most reason to pursue the exact hobbies you do, to live in the exact house you do, to work at the exact job you do. Instead, you faced alternatives that were on a par - - hard choices -- and you made reasons for yourself to choose that hobby, that house and that job. When alternatives are on a par, the reasons given to us, the ones that determine whether we're making a mistake, are silent as to what to do. It's here, in the space of hard choices, that we get to exercise our normative power -- the power to create reasons for yourself, to make yourself into the kind of person for whom country living is preferable to the urban life.
When we choose between options that are on a par, we can do something really rather remarkable. We can put our very selves behind an option. Here's where I stand. Here's who I am, I am for banking. I am for chocolate donuts.
This response in hard choices is a rational response, but it's not dictated by reasons given to us. Rather, it's supported by reasons created by us. When we create reasons for ourselves to become this kind of person rather than that, we wholeheartedly become the people that we are. You might say that we become the authors of our own lives.
So when we face hard choices, we shouldn't beat our head against a wall trying to figure out which alternative is better. There is no best alternative. Instead of looking for reasons out there, we should be looking for reasons in here: Who am I to be? You might decide to be a pink sock-wearing, cereal- loving, countryliving banker, and I might decide to be a black sock-wearing, urban, donutloving artist. What we do in hard choices is very much up to each of us.
Now, people who don't exercise their normative powers in hard choices are drifters. We all know people like that. I drifted into being a lawyer. I didn't put my agency behind lawyering. I wasn't for lawyering. Drifters allow the world to write the story of their lives. They let mechanisms of reward and punishment -- pats on the head, fear, the easiness of an option -- to determine what they do. So the lesson of hard choices: reflect on what you can put your agency behind, on what you can be for, and through hard choices, become that person.
Far from being sources of agony and dread, hard choices are precious opportunities for us to celebrate what is special about the human condition, that the reasons that govern our choices as correct or incorrect sometimes run out, and it is here, in the space of hard choices, that we have the power to create reasons for ourselves to become the distinctive people that we are. And that's why hard choices are not a curse but a godsend.
Thank you.
Tiếng Việt • (Click/nhấn giữ để dịch)
Hãy nghĩ đến một lựa chọn khó khăn bạn sẽ đối mặt trong tương lai. Đó có thể là lựa chọn nghề nghiệp, giữa hoạ sĩ và kế toán, lựa chọn nơi ở, thành thị hay nông thôn, hay thậm chí lựa chọn bạn đời. Bạn có thể kết hôn với Betty. Nhưng bạn cũng có thể lấy Lolita. Hay đó có thể là quyết định có con hay không, ở riêng hay đón cha mẹ về sống cùng, quyết định dạy con theo tôn giáo của chồng mà bạn là kẻ ngoại đạo. Hay quyết định quyên tặng tất cả tiền tiết kiệm của mình.
Tôi tin là những lựa chọn bạn nghĩ đến đều to lớn, quan trọng, và đầy ý nghĩa đối với bạn. Có vẻ như các lựa chọn khó khăn thường khiến bạn phải vò đầu bức tóc. Nhưng tôi nghĩ ta đã hiểu sai bản chất và vai trò của chúng trong cuộc sống. Hiểu bản chất của lựa chọn khó khăn bạn sẽ hiểu được sức mạnh tiềm ẩn của mỗi chúng ta. Một quyết định trở nên khó khăn khi lợi ích của các phương án gần tương đương. Bất cứ quyết định dễ dàng nào cũng có một phương án tốt hơn. Trong một quyết định khó, phương án này có vài điểm hay, phương án kia cũng có vài điểm hay, nhưng không phương án nào là hay nhất.
Bạn trăn trở liệu nên tiếp tục công việc cũ ở thành phố hay đổi đời bằng công việc thử thách hơn ở nông thôn, vì ở cũng có điểm hay, đi cũng có điểm hay, và giữa đi với ở, chẳng cái nào hay hơn cái nào.
Không nên nghĩ rằng tất cả các lựa chọn khó đều to tát. Giả sử bạn phân vân xem sáng ăn gì. Bạn có thể ăn ngũ cốc bổ sung chất xơ hoặc bánh vòng sô cô la. Giả sử bạn chọn lựa dựa trên độ ngon và dinh dưỡng. Ngũ cốc thì tốt hơn cho sức khoẻ, bánh vòng lại ngon hơn, nhưng không món nào tốt vượt trội, quả là một quyết định khó. Nhận thấy rằng các lựa chọn nhỏ cũng có thể trở nên khó khăn có thể khiến các lựa chọn lớn trông bớt đáng sợ hơn. Vì cuối cùng ta cũng quyết định được sáng ăn gì, nên có lẽ cũng sẽ quyết được liệu nên ở lại thành phố hay đổi đời ở nông thôn.
Chúng ta cũng không nên nghĩ rằng lựa chọn khó khăn làm ta trăn trở bởi vì ta không thông minh. Sau khi tốt nghiệp đại học, tôi đã trăn trở giữa hai nghề, triết gia hoặc luật sư. Tôi cực kì đam mê triết học. Bạn có thể khảo cứu nhiều điều với tư cách một triết gia, được làm việc cả ngày trên chiếc ghế bành êm ái.
Nhưng tôi đến từ một gia đình nhập cư nghèo, hộp cơm trưa có món lưỡi lợn và bánh mì kẹp mứt với tôi đã là xa xỉ, vậy thì ý tưởng dành cả cuộc đời ngồi trên ghế bành chỉ để ngẫm nghĩ đối với tôi quả là đỉnh của sự xa hoa hão huyền.
Thế là tôi lấy ra một tờ giấy, vạch một đường phân cách, và tôi vắt óc liệt kê những điểm lợi và hại của từng nghề. Khi đó, tôi đã thầm nghĩ "Ước gì mình biết trước tương lai của mình trong từng nghề. Ước gì Ông Trời hoặc Netflix có thể gửi mình đĩa DVD về tương lai của mình trong mỗi nghề. Khi đó, mình sẽ so sánh chúng, mình sẽ biết tương lai nào tốt hơn, và việc lựa chọn sẽ thật dễ dàng".
Nhưng chẳng ai gửi tôi đĩa DVD cả, và vì không biết nghề nào tốt hơn, tôi đã làm cách mọi người hay làm: Tôi chọn phương án an toàn nhất. Vì sợ phải trở thành một triết gia thất nghiệp, tôi đã chọn làm luật sư. Nhưng rồi tôi nhận ra, tôi không hợp với nghề luật. Không phải con người thật của tôi. Thế nên bây giờ tôi là triết gia, nghiên cứu về quyết định khó khăn, và tôi đảm bảo rằng việc từ chối một phương án vì lo âu về những điều chưa biết là một quyết định dù phổ biến, nhưng sai lầm.
Sai lầm khi nghĩ rằng, với các quyết định khó khăn luôn có một phương án tốt hơn, nhưng ta lại không đủ khôn để biết, vì ta không biết, có lẽ ta nên chọn phương án ít rủi ro hơn.
Thậm chí khi có đầy đủ thông tin để so sánh hai phương án, ta vẫn có thể khó xử trí. Quyết định khó khăn khiến ta trăn trở không phải vì ta kém hiểu biết, mà vì chẳng có phương án nào là tốt nhất cả.
Nếu không có một phương án tối ưu, nếu cán cân chẳng nghiêng về bên nào, thì các phương án chắc chắn phải tốt như nhau. Hoá ra quyết định khó khăn cơ bản là sự lựa chọn giữa các phương án tốt? Thật vô lí. Nếu các phương án đều tốt, bạn có thể tung đồng xu để quyết định. Nhưng tung đồng xu đâu phải cách để lựa chọn nghề nghiệp, nơi ở, hay bạn đời.
Có một lí do khác để chứng minh rằng trong các quyết định khó các phương án không tốt như nhau. Giả sử bạn đang phân vân giữa hai nghề: nghề ngân hàng đầu tư hoặc hoạ sĩ. Nhiều yếu tố có thể tác động đến quyết định của bạn, ví dụ như niềm vui trong công việc, mức an toàn tài chính, thời gian dành cho gia đình, v.v…
Nghề hoạ sĩ có thể đưa bạn đến đỉnh cao của sự biểu đạt nghệ thuật. Nghề ngân hàng có thể đưa bạn đến đỉnh cao của sự điều phối tài chính. Hãy mường tượng hai nghề này sao cho không nghề nào tốt hơn nghề nào.
Bây giờ, giả sử ta cải thiện một trong hai nghề. Giả sử ngân hàng, vì muốn bạn, cho bạn thêm 500 đô tiền lương mỗi tháng. Liệu số tiền này có thể khiến nghề ngân hàng tốt hơn nghề hoạ sĩ không? Không nhất thiết. Lương cao khiến nghề ngân hàng bây giờ tốt hơn nghề ngân hàng khi trước, nhưng cải thiện này có thể không đủ để làm cho nghề ngân hàng tốt hơn nghề hoạ sĩ. Sự cải thiện trong một nghề vẫn không làm nó tốt hơn nghề kia, thì hai nghề này ban đầu không thể tốt như nhau. Nếu bạn có hai thứ tốt như nhau, và bạn cải thiện một trong hai, thứ được cải thiện sẽ phải tốt hơn cái còn lại. Nhưng đó không phải là với các lựa chọn khó khăn.
Vậy giờ, ta gặp một vấn đề nan giải. Ta có hai nghề nghiệp. Không nghề nào tốt hơn nghề nào, chúng cũng chẳng tốt như nhau. Làm sao chọn đây? Có điều gì đó không đúng. Có lẽ bản chất của lựa chọn có vấn đề, và so sánh là điều bất khả thi. Nhưng vậy cũng không đúng. Đâu phải ta đang cố chọn giữa hai thứ không thể nào so sánh. Ta đang cân nhắc giữa hai nghề nghiệp, đâu phải giữa con số chín với đĩa trứng rán đâu. So sánh lợi ích của hai nghề nghiệp là việc ta có thể làm, và cũng là việc ta hay làm. Tôi nghĩ vấn đề nảy sinh bởi ta chưa suy nghĩ kĩ về các giá trị trong cuộc sống
Ta vô thức cho rằng các giá trị như công lí, vẻ đẹp, lòng nhân ái, có thể đo đạc được, như độ dài, khối lượng, và trọng lượng. Đặt bất cứ câu hỏi so sánh nào không liên quan đến giá trị, ví dụ như chiếc cặp nào nặng hơn? Chỉ có ba đáp án. Chiếc cặp này nặng hơn, nhẹ hơn, hoặc nặng bằng chiếc còn lại. Đại lượng như cân nặng có thể được diễn tả bằng số thực — một, hai, ba, v.v… — và chỉ có ba khả năng xảy ra khi so sánh hai số thực bất kì.
Một số lớn hơn, nhỏ hơn, hoặc bằng số còn lại. Giá trị thì không như thế. Là những sinh vật biết suy luận, ta có xu hướng cho rằng tư duy khoa học có thể giải thích mọi vấn đề quan trọng trong cuộc sống, nhưng các giá trị tinh thần thì khác các đại lượng khoa học. Các đại lượng khoa học có thể được đo lường bằng con số. Các giá trị tinh thần thì không. Ta không nên cho rằng thế giới của đại lượng khoa học, như độ dài và cân nặng, lại có cấu trúc giống với thế giới của giá trị nhân văn.
Vậy nếu những điều ta coi trọng — niềm vui con trẻ, tình cảm vợ chồng — không thể được diễn đạt bằng con số, thì không có lí do gì để tin rằng trong lựa chọn, chỉ có ba khả năng — phương án này tốt hơn, xấu hơn, hoặc bằng với phương án kia.
Chúng ta cần đưa ra một khả năng mới, vượt lên trên khả năng tốt hơn, xấu hơn, và bằng nhau để diễn tả những điều xảy ra trong các lựa chọn khó khăn. Tôi muốn nói rằng các phương án thì “ngang nhau”. Khi các phương án ngang nhau, sự lựa chọn của bạn vẫn rất quan trọng, nhưng không có phương án nào thật sự tốt hơn cả. Thay vào đó, các phương án ngang nhau về giá trị, tuy nhiên, chúng khác nhau về loại giá trị. Vì thế, lựa chọn mới trở nên khó khăn.
Hiểu lựa chọn khó khăn theo hướng này, ta khám phá ra một điều về con người mà ta chưa hề biết. Mỗi người trong chúng ta có sức mạnh để tạo ra lí lẽ. Hãy tưởng tượng một thế giới chỉ có các lựa chọn dễ dàng, nghĩa là, luôn có một phương án tốt nhất. Nếu luôn có một phương án tối ưu, bạn nên chọn phương án đó, bởi lí trí mách bảo rằng bạn nên làm điều tốt hơn thay vì điều tệ hơn, chọn thứ mà bạn có nhiều lí do nhất để chọn.
Ở một thế giới như thế, ta sẽ có nhiều lí do nhất để mang tất đen thay vì tất hồng, để ăn ngũ cốc thay vì bánh vòng, để ở thành phố thay vì nông thôn, để lấy Betty thay vì lấy Lolita. Một thế giới chỉ toàn các lựa chọn dễ sẽ biến ta thành nô lệ của lí lẽ.
Khi nghĩ về điều này, thật điên rồ để tin rằng các lí lẽ ta được dạy có quyền buộc ta theo đuổi chính xác sở thích này, ở chính xác trong ngôi nhà kia, làm chính xác công việc nọ. Thay vào đó, bạn đối mặt với các phương án ngang nhau, các lựa chọn khó khăn, và bạn tự tạo lí do riêng để chọn sở thích này, ngôi nhà kia, và công việc nọ. Khi các phương án đều ngang nhau, các lí lẽ ta được dạy, thứ thường bảo ta đúng hay sai, đều không thể khuyên ta phải làm gì. Chính lúc này, khi cần đưa ra một quyết định khó, ta có cơ hội luyện tập sức mạnh lí luận, thứ sức mạnh tạo ra lí do để bạn quyết định rằng bạn thích sống ở nông thôn hơn thành thị.
Khi chọn giữa các phương án ngang nhau, ta có thể làm một điều rất đáng quý. Ta có thể toàn tâm ủng hộ một lựa chọn duy nhất. Đây là quan điểm của tôi. Đây chính là tôi. Tôi đam mê ngành ngân hàng. Tôi yêu bánh vòng sô cô la.
Câu trả lời này trong các lựa chọn khó được tạo ra bởi lí trí, nhưng nó không bị áp đặt bởi các lí lẽ ta được dạy. Ngược lại, nó được hỗ trợ bởi các lí do của riêng ta. Khi chúng ta tạo ra lí do riêng để trở thành nhân cách này thay vì nhân cách khác, ta toàn tâm trở thành chính mình. Có thể nói chúng ta trở thành tác giả của cuộc đời mình.
Vậy sau này khi gặp lựa chọn khó khăn, ta không nên đập đầu vào tường, vặn óc xem phương án nào tốt hơn. Không có phương án tốt nhất đâu. Thay vì tìm kiếm lí do ở ngoài kia, ta nên tìm lí do ở chính ta: Tôi sẽ là ai? Bạn có thể chọn làm một nhà đầu tư ngân hàng mang-tất-hồng yêungũ-cốc sống-ở- nông-thôn, và tôi có thể chọn làm một hoạ sĩ mang-tất-đen yêu-bánh-vòng sống-nơi- thành-thị. Ta chọn gì trong các lựa chọn khó là quyền của ta.
Những ai không luyện sức mạnh lí luận trước các quyết định khó đều như lục bình trôi. Chúng ta đều biết những người như thế. Tôi trôi vào nghề luật. Tôi không mặn mà với nghề luật. Tôi không đam mê luật. Những lá lục bình trôi để thế giới viết nên câu chuyện của cuộc đời mình. Họ để cơ chế của phần thưởng và hình phạt — cái vỗ đầu, nỗi sợ hãi, các lựa chọn dễ dàng — quyết định thứ họ làm. Bài học từ các lựa chọn khó khăn khiến bạn phải suy ngẫm về điều bạn ủng hộ, thứ bạn đam mê, và qua các lựa chọn khó khăn, bạn trở thành con người đó.
Thoát xa khỏi trăn trở và sợ hãi, lựa chọn khó khăn là cơ hội quý để ta ăn mừng những điều đặc biệt về hoàn cảnh con người, rằng những lí do quyết định điều gì đúng hay sai đôi khi lại vô dụng, chính lúc này, khi cần đưa ra một quyết định khó, ta có sức mạnh tạo lí do riêng để trở thành những nhân cách riêng biệt. Đó là lí do các lựa chọn khó khăn không phải lời nguyền, mà là món quà của cuộc sống.
Xin cảm ơn.
Tôi tin là những lựa chọn bạn nghĩ đến đều to lớn, quan trọng, và đầy ý nghĩa đối với bạn. Có vẻ như các lựa chọn khó khăn thường khiến bạn phải vò đầu bức tóc. Nhưng tôi nghĩ ta đã hiểu sai bản chất và vai trò của chúng trong cuộc sống. Hiểu bản chất của lựa chọn khó khăn bạn sẽ hiểu được sức mạnh tiềm ẩn của mỗi chúng ta. Một quyết định trở nên khó khăn khi lợi ích của các phương án gần tương đương. Bất cứ quyết định dễ dàng nào cũng có một phương án tốt hơn. Trong một quyết định khó, phương án này có vài điểm hay, phương án kia cũng có vài điểm hay, nhưng không phương án nào là hay nhất.
Bạn trăn trở liệu nên tiếp tục công việc cũ ở thành phố hay đổi đời bằng công việc thử thách hơn ở nông thôn, vì ở cũng có điểm hay, đi cũng có điểm hay, và giữa đi với ở, chẳng cái nào hay hơn cái nào.
Không nên nghĩ rằng tất cả các lựa chọn khó đều to tát. Giả sử bạn phân vân xem sáng ăn gì. Bạn có thể ăn ngũ cốc bổ sung chất xơ hoặc bánh vòng sô cô la. Giả sử bạn chọn lựa dựa trên độ ngon và dinh dưỡng. Ngũ cốc thì tốt hơn cho sức khoẻ, bánh vòng lại ngon hơn, nhưng không món nào tốt vượt trội, quả là một quyết định khó. Nhận thấy rằng các lựa chọn nhỏ cũng có thể trở nên khó khăn có thể khiến các lựa chọn lớn trông bớt đáng sợ hơn. Vì cuối cùng ta cũng quyết định được sáng ăn gì, nên có lẽ cũng sẽ quyết được liệu nên ở lại thành phố hay đổi đời ở nông thôn.
Chúng ta cũng không nên nghĩ rằng lựa chọn khó khăn làm ta trăn trở bởi vì ta không thông minh. Sau khi tốt nghiệp đại học, tôi đã trăn trở giữa hai nghề, triết gia hoặc luật sư. Tôi cực kì đam mê triết học. Bạn có thể khảo cứu nhiều điều với tư cách một triết gia, được làm việc cả ngày trên chiếc ghế bành êm ái.
Nhưng tôi đến từ một gia đình nhập cư nghèo, hộp cơm trưa có món lưỡi lợn và bánh mì kẹp mứt với tôi đã là xa xỉ, vậy thì ý tưởng dành cả cuộc đời ngồi trên ghế bành chỉ để ngẫm nghĩ đối với tôi quả là đỉnh của sự xa hoa hão huyền.
Thế là tôi lấy ra một tờ giấy, vạch một đường phân cách, và tôi vắt óc liệt kê những điểm lợi và hại của từng nghề. Khi đó, tôi đã thầm nghĩ "Ước gì mình biết trước tương lai của mình trong từng nghề. Ước gì Ông Trời hoặc Netflix có thể gửi mình đĩa DVD về tương lai của mình trong mỗi nghề. Khi đó, mình sẽ so sánh chúng, mình sẽ biết tương lai nào tốt hơn, và việc lựa chọn sẽ thật dễ dàng".
Nhưng chẳng ai gửi tôi đĩa DVD cả, và vì không biết nghề nào tốt hơn, tôi đã làm cách mọi người hay làm: Tôi chọn phương án an toàn nhất. Vì sợ phải trở thành một triết gia thất nghiệp, tôi đã chọn làm luật sư. Nhưng rồi tôi nhận ra, tôi không hợp với nghề luật. Không phải con người thật của tôi. Thế nên bây giờ tôi là triết gia, nghiên cứu về quyết định khó khăn, và tôi đảm bảo rằng việc từ chối một phương án vì lo âu về những điều chưa biết là một quyết định dù phổ biến, nhưng sai lầm.
Sai lầm khi nghĩ rằng, với các quyết định khó khăn luôn có một phương án tốt hơn, nhưng ta lại không đủ khôn để biết, vì ta không biết, có lẽ ta nên chọn phương án ít rủi ro hơn.
Thậm chí khi có đầy đủ thông tin để so sánh hai phương án, ta vẫn có thể khó xử trí. Quyết định khó khăn khiến ta trăn trở không phải vì ta kém hiểu biết, mà vì chẳng có phương án nào là tốt nhất cả.
Nếu không có một phương án tối ưu, nếu cán cân chẳng nghiêng về bên nào, thì các phương án chắc chắn phải tốt như nhau. Hoá ra quyết định khó khăn cơ bản là sự lựa chọn giữa các phương án tốt? Thật vô lí. Nếu các phương án đều tốt, bạn có thể tung đồng xu để quyết định. Nhưng tung đồng xu đâu phải cách để lựa chọn nghề nghiệp, nơi ở, hay bạn đời.
Có một lí do khác để chứng minh rằng trong các quyết định khó các phương án không tốt như nhau. Giả sử bạn đang phân vân giữa hai nghề: nghề ngân hàng đầu tư hoặc hoạ sĩ. Nhiều yếu tố có thể tác động đến quyết định của bạn, ví dụ như niềm vui trong công việc, mức an toàn tài chính, thời gian dành cho gia đình, v.v…
Nghề hoạ sĩ có thể đưa bạn đến đỉnh cao của sự biểu đạt nghệ thuật. Nghề ngân hàng có thể đưa bạn đến đỉnh cao của sự điều phối tài chính. Hãy mường tượng hai nghề này sao cho không nghề nào tốt hơn nghề nào.
Bây giờ, giả sử ta cải thiện một trong hai nghề. Giả sử ngân hàng, vì muốn bạn, cho bạn thêm 500 đô tiền lương mỗi tháng. Liệu số tiền này có thể khiến nghề ngân hàng tốt hơn nghề hoạ sĩ không? Không nhất thiết. Lương cao khiến nghề ngân hàng bây giờ tốt hơn nghề ngân hàng khi trước, nhưng cải thiện này có thể không đủ để làm cho nghề ngân hàng tốt hơn nghề hoạ sĩ. Sự cải thiện trong một nghề vẫn không làm nó tốt hơn nghề kia, thì hai nghề này ban đầu không thể tốt như nhau. Nếu bạn có hai thứ tốt như nhau, và bạn cải thiện một trong hai, thứ được cải thiện sẽ phải tốt hơn cái còn lại. Nhưng đó không phải là với các lựa chọn khó khăn.
Vậy giờ, ta gặp một vấn đề nan giải. Ta có hai nghề nghiệp. Không nghề nào tốt hơn nghề nào, chúng cũng chẳng tốt như nhau. Làm sao chọn đây? Có điều gì đó không đúng. Có lẽ bản chất của lựa chọn có vấn đề, và so sánh là điều bất khả thi. Nhưng vậy cũng không đúng. Đâu phải ta đang cố chọn giữa hai thứ không thể nào so sánh. Ta đang cân nhắc giữa hai nghề nghiệp, đâu phải giữa con số chín với đĩa trứng rán đâu. So sánh lợi ích của hai nghề nghiệp là việc ta có thể làm, và cũng là việc ta hay làm. Tôi nghĩ vấn đề nảy sinh bởi ta chưa suy nghĩ kĩ về các giá trị trong cuộc sống
Ta vô thức cho rằng các giá trị như công lí, vẻ đẹp, lòng nhân ái, có thể đo đạc được, như độ dài, khối lượng, và trọng lượng. Đặt bất cứ câu hỏi so sánh nào không liên quan đến giá trị, ví dụ như chiếc cặp nào nặng hơn? Chỉ có ba đáp án. Chiếc cặp này nặng hơn, nhẹ hơn, hoặc nặng bằng chiếc còn lại. Đại lượng như cân nặng có thể được diễn tả bằng số thực — một, hai, ba, v.v… — và chỉ có ba khả năng xảy ra khi so sánh hai số thực bất kì.
Một số lớn hơn, nhỏ hơn, hoặc bằng số còn lại. Giá trị thì không như thế. Là những sinh vật biết suy luận, ta có xu hướng cho rằng tư duy khoa học có thể giải thích mọi vấn đề quan trọng trong cuộc sống, nhưng các giá trị tinh thần thì khác các đại lượng khoa học. Các đại lượng khoa học có thể được đo lường bằng con số. Các giá trị tinh thần thì không. Ta không nên cho rằng thế giới của đại lượng khoa học, như độ dài và cân nặng, lại có cấu trúc giống với thế giới của giá trị nhân văn.
Vậy nếu những điều ta coi trọng — niềm vui con trẻ, tình cảm vợ chồng — không thể được diễn đạt bằng con số, thì không có lí do gì để tin rằng trong lựa chọn, chỉ có ba khả năng — phương án này tốt hơn, xấu hơn, hoặc bằng với phương án kia.
Chúng ta cần đưa ra một khả năng mới, vượt lên trên khả năng tốt hơn, xấu hơn, và bằng nhau để diễn tả những điều xảy ra trong các lựa chọn khó khăn. Tôi muốn nói rằng các phương án thì “ngang nhau”. Khi các phương án ngang nhau, sự lựa chọn của bạn vẫn rất quan trọng, nhưng không có phương án nào thật sự tốt hơn cả. Thay vào đó, các phương án ngang nhau về giá trị, tuy nhiên, chúng khác nhau về loại giá trị. Vì thế, lựa chọn mới trở nên khó khăn.
Hiểu lựa chọn khó khăn theo hướng này, ta khám phá ra một điều về con người mà ta chưa hề biết. Mỗi người trong chúng ta có sức mạnh để tạo ra lí lẽ. Hãy tưởng tượng một thế giới chỉ có các lựa chọn dễ dàng, nghĩa là, luôn có một phương án tốt nhất. Nếu luôn có một phương án tối ưu, bạn nên chọn phương án đó, bởi lí trí mách bảo rằng bạn nên làm điều tốt hơn thay vì điều tệ hơn, chọn thứ mà bạn có nhiều lí do nhất để chọn.
Ở một thế giới như thế, ta sẽ có nhiều lí do nhất để mang tất đen thay vì tất hồng, để ăn ngũ cốc thay vì bánh vòng, để ở thành phố thay vì nông thôn, để lấy Betty thay vì lấy Lolita. Một thế giới chỉ toàn các lựa chọn dễ sẽ biến ta thành nô lệ của lí lẽ.
Khi nghĩ về điều này, thật điên rồ để tin rằng các lí lẽ ta được dạy có quyền buộc ta theo đuổi chính xác sở thích này, ở chính xác trong ngôi nhà kia, làm chính xác công việc nọ. Thay vào đó, bạn đối mặt với các phương án ngang nhau, các lựa chọn khó khăn, và bạn tự tạo lí do riêng để chọn sở thích này, ngôi nhà kia, và công việc nọ. Khi các phương án đều ngang nhau, các lí lẽ ta được dạy, thứ thường bảo ta đúng hay sai, đều không thể khuyên ta phải làm gì. Chính lúc này, khi cần đưa ra một quyết định khó, ta có cơ hội luyện tập sức mạnh lí luận, thứ sức mạnh tạo ra lí do để bạn quyết định rằng bạn thích sống ở nông thôn hơn thành thị.
Khi chọn giữa các phương án ngang nhau, ta có thể làm một điều rất đáng quý. Ta có thể toàn tâm ủng hộ một lựa chọn duy nhất. Đây là quan điểm của tôi. Đây chính là tôi. Tôi đam mê ngành ngân hàng. Tôi yêu bánh vòng sô cô la.
Câu trả lời này trong các lựa chọn khó được tạo ra bởi lí trí, nhưng nó không bị áp đặt bởi các lí lẽ ta được dạy. Ngược lại, nó được hỗ trợ bởi các lí do của riêng ta. Khi chúng ta tạo ra lí do riêng để trở thành nhân cách này thay vì nhân cách khác, ta toàn tâm trở thành chính mình. Có thể nói chúng ta trở thành tác giả của cuộc đời mình.
Vậy sau này khi gặp lựa chọn khó khăn, ta không nên đập đầu vào tường, vặn óc xem phương án nào tốt hơn. Không có phương án tốt nhất đâu. Thay vì tìm kiếm lí do ở ngoài kia, ta nên tìm lí do ở chính ta: Tôi sẽ là ai? Bạn có thể chọn làm một nhà đầu tư ngân hàng mang-tất-hồng yêungũ-cốc sống-ở- nông-thôn, và tôi có thể chọn làm một hoạ sĩ mang-tất-đen yêu-bánh-vòng sống-nơi- thành-thị. Ta chọn gì trong các lựa chọn khó là quyền của ta.
Những ai không luyện sức mạnh lí luận trước các quyết định khó đều như lục bình trôi. Chúng ta đều biết những người như thế. Tôi trôi vào nghề luật. Tôi không mặn mà với nghề luật. Tôi không đam mê luật. Những lá lục bình trôi để thế giới viết nên câu chuyện của cuộc đời mình. Họ để cơ chế của phần thưởng và hình phạt — cái vỗ đầu, nỗi sợ hãi, các lựa chọn dễ dàng — quyết định thứ họ làm. Bài học từ các lựa chọn khó khăn khiến bạn phải suy ngẫm về điều bạn ủng hộ, thứ bạn đam mê, và qua các lựa chọn khó khăn, bạn trở thành con người đó.
Thoát xa khỏi trăn trở và sợ hãi, lựa chọn khó khăn là cơ hội quý để ta ăn mừng những điều đặc biệt về hoàn cảnh con người, rằng những lí do quyết định điều gì đúng hay sai đôi khi lại vô dụng, chính lúc này, khi cần đưa ra một quyết định khó, ta có sức mạnh tạo lí do riêng để trở thành những nhân cách riêng biệt. Đó là lí do các lựa chọn khó khăn không phải lời nguyền, mà là món quà của cuộc sống.
Xin cảm ơn.
English • (Click/nhấn giữ để tra từ)
Think of a hard choice you'll face in the near future. It might be between two careers -- artist and accountant - - or places to live -- the city or the country -- or even between two people to marry -- you could marry Betty or you could marry Lolita. Or it might be a choice about whether to have children, to have an ailing parent move in with you, to raise your child in a religion that your partner lives by but leaves you cold. Or whether to donate your life savings to charity.
Chances are, the hard choice you thought of was something big, something momentous, something that matters to you. Hard choices seem to be occasions for agonizing, hand- wringing, the gnashing of teeth. But I think we've misunderstood hard choices and the role they play in our lives. Understanding hard choices uncovers a hidden power each of us possesses. What makes a choice hard is the way the alternatives relate. In any easy choice, one alternative is better than the other. In a hard choice, one alternative is
better in some ways, the other alternative is better in other ways, and neither is better than the other overall.
You agonize over whether to stay in your current job in the city or uproot your life for more challenging work in the country, because staying is better in some ways, moving is better in others, and neither is better than the other overall.
We shouldn't think that all hard choices are big. Let's say you're deciding what to have for breakfast. You could have high fiber bran cereal or a chocolate donut. Suppose what matters in the choice is tastiness and healthfulness. The cereal is better for you, the donut tastes way better, but neither is better than the other overall, a hard choice. Realizing that small choices can also be hard, may make big hard choices seem less intractable. After all, we manage to figure out what to have for breakfast, so maybe we can figure out whether to stay in the city or uproot for the new job in the country.
We also shouldn't think that hard choices are hard because we are stupid. When I graduated from college, I couldn't decide between two careers, philosophy and law. I really loved philosophy. There are amazing things you can learn as a philosopher, and all from the comfort of an armchair.
But I came from a modest immigrant family where my idea of luxury was having a pork tongue and jelly sandwich in my school lunchbox, so the thought of spending my whole life sitting around in armchairs just thinking ... Well, that struck me as the height of extravagance and frivolity.
So I got out my yellow pad, I drew a line down the middle, and I tried my best to think of the reasons for and against each alternative. I remember thinking to myself, if only I knew what my life in each career would be like. If only God or Netflix would send me a DVD of my two possible future careers, I'd be set. I'd compare them side by side, I'd see that one was better, and the choice would be easy.
But I got no DVD, and because I couldn't figure out which was better, I did what many of us do in hard choices: I took the safest option. Fear of being an unemployed philosopher led me to become a lawyer, and as I discovered, lawyering didn't quite fit. It wasn't who I was. So now I'm a philosopher, and I study hard choices, and I can tell you, that fear of the unknown, while a common motivational default in dealing with hard choices, rests on a misconception of them.
It's a mistake to think that in hard choices, one alternative really is better than the other, but we're too stupid to know which, and since we don't know which, we might as well take the least risky option.
Even taking two alternatives side by side with full information, a choice can still be hard. Hard choices are hard not because of us or our ignorance; they're hard because there is no best option.
Now, if there's no best option, if the scales don't tip in favor of one alternative over another, then surely the alternatives must be equally good. So maybe the right thing to say in hard choices is that they're between equally good options. But that can't be right. If alternatives are equally good, you should just flip a coin between them, and it seems a mistake to think, here's how you should decide between careers, places to live, people to marry: Flip a coin.
There's another reason for thinking that hard choices aren't choices between equally good options. Suppose you have a choice between two jobs: you could be an investment banker or a graphic artist. There are a variety of things that matter in such a choice, like the excitement of the work, achieving financial security, having time to raise a family, and so on.
Maybe the artist's career puts you on the cutting edge of new forms of pictorial expression. Maybe the banking career puts you on the cutting edge of new forms of financial manipulation. Imagine the two jobs however you like, so that neither is better than the other.
Now suppose we improve one of them, a bit. Suppose the bank, wooing you, adds 500 dollars a month to your salary. Does the extra money now make the banking job better than the artist one? Not necessarily. A higher salary makes the banking job better than it was before, but it might not be enough to make being a banker better than being an artist. But if an improvement in one of the jobs doesn't make it better than the other, then the two original jobs could not have been equally good. If you start with two things that are equally good, and you improve one of them, it now must be better than the other. That's not the case with options in hard choices.
So now we've got a puzzle. We've got two jobs. Neither is better than the other, nor are they equally good. So how are we supposed to choose? Something seems to have gone wrong here. Maybe the choice itself is problematic, and comparison is impossible. But that can't be right. It's not like we're trying to choose between two things that can't be compared. We're weighing the merits of two jobs, after all, not the merits of the number nine and a plate of fried eggs. A comparison of the overall merits of two jobs is something we can make, and one we often do make. I think the puzzle arises because of an unreflective assumption we make about value.
We unwittingly assume that values like justice, beauty, kindness, are akin to scientific quantities, like length, mass and weight. Take any comparative question not involving value, such as which of two suitcases is heavier. There are only three possibilities. The weight of one is greater, lesser or equal to the weight of the other. Properties like weight can be represented by real numbers -- one, two, three and so on -- and there are only three possible comparisons between any two real numbers.
One number is greater, lesser, or equal to the other. Not so with values. As post- Enlightenment creatures, we tend to assume that scientific thinking holds the key to everything of importance in our world, but the world of value is different from the world of science. The stuff of the one world can be quantified by real numbers. The stuff of the other world can't. We shouldn't assume that the world of is, of lengths and weights, has the same structure as the world of ought, of what we should do.
So if what matters to us -- a child's delight, the love you have for your partner — can't be represented by real numbers, then there's no reason to believe that in choice, there are only three possibilities -- that one alternative is better, worse or equal to the other.
We need to introduce a new, fourth relation beyond being better, worse or equal, that describes what's going on in hard choices. I like to say that the alternatives are "on a par." When alternatives are on a par, it may matter very much which you choose, but one alternative isn't better than the other. Rather, the alternatives are in the same neighborhood of value, in the same league of value, while at the same time being very different in kind of value. That's why the choice is hard.
Understanding hard choices in this way uncovers something about ourselves we didn't know. Each of us has the power to create reasons. Imagine a world in which every choice you face is an easy choice, that is, there's always a best alternative. If there's a best alternative, then that's the one you should choose, because part of being rational is doing the better thing rather than the worse thing, choosing what you have most reason to choose.
In such a world, we'd have most reason to wear black socks instead of pink socks, to eat cereal instead of donuts, to live in the city rather than the country, to marry Betty instead of Lolita. A world full of only easy choices would enslave us to reasons.
When you think about it, it's nuts to believe that the reasons given to you dictated that you had most reason to pursue the exact hobbies you do, to live in the exact house you do, to work at the exact job you do. Instead, you faced alternatives that were on a par - - hard choices -- and you made reasons for yourself to choose that hobby, that house and that job. When alternatives are on a par, the reasons given to us, the ones that determine whether we're making a mistake, are silent as to what to do. It's here, in the space of hard choices, that we get to exercise our normative power -- the power to create reasons for yourself, to make yourself into the kind of person for whom country living is preferable to the urban life.
When we choose between options that are on a par, we can do something really rather remarkable. We can put our very selves behind an option. Here's where I stand. Here's who I am, I am for banking. I am for chocolate donuts.
This response in hard choices is a rational response, but it's not dictated by reasons given to us. Rather, it's supported by reasons created by us. When we create reasons for ourselves to become this kind of person rather than that, we wholeheartedly become the people that we are. You might say that we become the authors of our own lives.
So when we face hard choices, we shouldn't beat our head against a wall trying to figure out which alternative is better. There is no best alternative. Instead of looking for reasons out there, we should be looking for reasons in here: Who am I to be? You might decide to be a pink sock-wearing, cereal- loving, countryliving banker, and I might decide to be a black sock-wearing, urban, donutloving artist. What we do in hard choices is very much up to each of us.
Now, people who don't exercise their normative powers in hard choices are drifters. We all know people like that. I drifted into being a lawyer. I didn't put my agency behind lawyering. I wasn't for lawyering. Drifters allow the world to write the story of their lives. They let mechanisms of reward and punishment -- pats on the head, fear, the easiness of an option -- to determine what they do. So the lesson of hard choices: reflect on what you can put your agency behind, on what you can be for, and through hard choices, become that person.
Far from being sources of agony and dread, hard choices are precious opportunities for us to celebrate what is special about the human condition, that the reasons that govern our choices as correct or incorrect sometimes run out, and it is here, in the space of hard choices, that we have the power to create reasons for ourselves to become the distinctive people that we are. And that's why hard choices are not a curse but a godsend.
Thank you.
Chances are, the hard choice you thought of was something big, something momentous, something that matters to you. Hard choices seem to be occasions for agonizing, hand- wringing, the gnashing of teeth. But I think we've misunderstood hard choices and the role they play in our lives. Understanding hard choices uncovers a hidden power each of us possesses. What makes a choice hard is the way the alternatives relate. In any easy choice, one alternative is better than the other. In a hard choice, one alternative is
better in some ways, the other alternative is better in other ways, and neither is better than the other overall.
You agonize over whether to stay in your current job in the city or uproot your life for more challenging work in the country, because staying is better in some ways, moving is better in others, and neither is better than the other overall.
We shouldn't think that all hard choices are big. Let's say you're deciding what to have for breakfast. You could have high fiber bran cereal or a chocolate donut. Suppose what matters in the choice is tastiness and healthfulness. The cereal is better for you, the donut tastes way better, but neither is better than the other overall, a hard choice. Realizing that small choices can also be hard, may make big hard choices seem less intractable. After all, we manage to figure out what to have for breakfast, so maybe we can figure out whether to stay in the city or uproot for the new job in the country.
We also shouldn't think that hard choices are hard because we are stupid. When I graduated from college, I couldn't decide between two careers, philosophy and law. I really loved philosophy. There are amazing things you can learn as a philosopher, and all from the comfort of an armchair.
But I came from a modest immigrant family where my idea of luxury was having a pork tongue and jelly sandwich in my school lunchbox, so the thought of spending my whole life sitting around in armchairs just thinking ... Well, that struck me as the height of extravagance and frivolity.
So I got out my yellow pad, I drew a line down the middle, and I tried my best to think of the reasons for and against each alternative. I remember thinking to myself, if only I knew what my life in each career would be like. If only God or Netflix would send me a DVD of my two possible future careers, I'd be set. I'd compare them side by side, I'd see that one was better, and the choice would be easy.
But I got no DVD, and because I couldn't figure out which was better, I did what many of us do in hard choices: I took the safest option. Fear of being an unemployed philosopher led me to become a lawyer, and as I discovered, lawyering didn't quite fit. It wasn't who I was. So now I'm a philosopher, and I study hard choices, and I can tell you, that fear of the unknown, while a common motivational default in dealing with hard choices, rests on a misconception of them.
It's a mistake to think that in hard choices, one alternative really is better than the other, but we're too stupid to know which, and since we don't know which, we might as well take the least risky option.
Even taking two alternatives side by side with full information, a choice can still be hard. Hard choices are hard not because of us or our ignorance; they're hard because there is no best option.
Now, if there's no best option, if the scales don't tip in favor of one alternative over another, then surely the alternatives must be equally good. So maybe the right thing to say in hard choices is that they're between equally good options. But that can't be right. If alternatives are equally good, you should just flip a coin between them, and it seems a mistake to think, here's how you should decide between careers, places to live, people to marry: Flip a coin.
There's another reason for thinking that hard choices aren't choices between equally good options. Suppose you have a choice between two jobs: you could be an investment banker or a graphic artist. There are a variety of things that matter in such a choice, like the excitement of the work, achieving financial security, having time to raise a family, and so on.
Maybe the artist's career puts you on the cutting edge of new forms of pictorial expression. Maybe the banking career puts you on the cutting edge of new forms of financial manipulation. Imagine the two jobs however you like, so that neither is better than the other.
Now suppose we improve one of them, a bit. Suppose the bank, wooing you, adds 500 dollars a month to your salary. Does the extra money now make the banking job better than the artist one? Not necessarily. A higher salary makes the banking job better than it was before, but it might not be enough to make being a banker better than being an artist. But if an improvement in one of the jobs doesn't make it better than the other, then the two original jobs could not have been equally good. If you start with two things that are equally good, and you improve one of them, it now must be better than the other. That's not the case with options in hard choices.
So now we've got a puzzle. We've got two jobs. Neither is better than the other, nor are they equally good. So how are we supposed to choose? Something seems to have gone wrong here. Maybe the choice itself is problematic, and comparison is impossible. But that can't be right. It's not like we're trying to choose between two things that can't be compared. We're weighing the merits of two jobs, after all, not the merits of the number nine and a plate of fried eggs. A comparison of the overall merits of two jobs is something we can make, and one we often do make. I think the puzzle arises because of an unreflective assumption we make about value.
We unwittingly assume that values like justice, beauty, kindness, are akin to scientific quantities, like length, mass and weight. Take any comparative question not involving value, such as which of two suitcases is heavier. There are only three possibilities. The weight of one is greater, lesser or equal to the weight of the other. Properties like weight can be represented by real numbers -- one, two, three and so on -- and there are only three possible comparisons between any two real numbers.
One number is greater, lesser, or equal to the other. Not so with values. As post- Enlightenment creatures, we tend to assume that scientific thinking holds the key to everything of importance in our world, but the world of value is different from the world of science. The stuff of the one world can be quantified by real numbers. The stuff of the other world can't. We shouldn't assume that the world of is, of lengths and weights, has the same structure as the world of ought, of what we should do.
So if what matters to us -- a child's delight, the love you have for your partner — can't be represented by real numbers, then there's no reason to believe that in choice, there are only three possibilities -- that one alternative is better, worse or equal to the other.
We need to introduce a new, fourth relation beyond being better, worse or equal, that describes what's going on in hard choices. I like to say that the alternatives are "on a par." When alternatives are on a par, it may matter very much which you choose, but one alternative isn't better than the other. Rather, the alternatives are in the same neighborhood of value, in the same league of value, while at the same time being very different in kind of value. That's why the choice is hard.
Understanding hard choices in this way uncovers something about ourselves we didn't know. Each of us has the power to create reasons. Imagine a world in which every choice you face is an easy choice, that is, there's always a best alternative. If there's a best alternative, then that's the one you should choose, because part of being rational is doing the better thing rather than the worse thing, choosing what you have most reason to choose.
In such a world, we'd have most reason to wear black socks instead of pink socks, to eat cereal instead of donuts, to live in the city rather than the country, to marry Betty instead of Lolita. A world full of only easy choices would enslave us to reasons.
When you think about it, it's nuts to believe that the reasons given to you dictated that you had most reason to pursue the exact hobbies you do, to live in the exact house you do, to work at the exact job you do. Instead, you faced alternatives that were on a par - - hard choices -- and you made reasons for yourself to choose that hobby, that house and that job. When alternatives are on a par, the reasons given to us, the ones that determine whether we're making a mistake, are silent as to what to do. It's here, in the space of hard choices, that we get to exercise our normative power -- the power to create reasons for yourself, to make yourself into the kind of person for whom country living is preferable to the urban life.
When we choose between options that are on a par, we can do something really rather remarkable. We can put our very selves behind an option. Here's where I stand. Here's who I am, I am for banking. I am for chocolate donuts.
This response in hard choices is a rational response, but it's not dictated by reasons given to us. Rather, it's supported by reasons created by us. When we create reasons for ourselves to become this kind of person rather than that, we wholeheartedly become the people that we are. You might say that we become the authors of our own lives.
So when we face hard choices, we shouldn't beat our head against a wall trying to figure out which alternative is better. There is no best alternative. Instead of looking for reasons out there, we should be looking for reasons in here: Who am I to be? You might decide to be a pink sock-wearing, cereal- loving, countryliving banker, and I might decide to be a black sock-wearing, urban, donutloving artist. What we do in hard choices is very much up to each of us.
Now, people who don't exercise their normative powers in hard choices are drifters. We all know people like that. I drifted into being a lawyer. I didn't put my agency behind lawyering. I wasn't for lawyering. Drifters allow the world to write the story of their lives. They let mechanisms of reward and punishment -- pats on the head, fear, the easiness of an option -- to determine what they do. So the lesson of hard choices: reflect on what you can put your agency behind, on what you can be for, and through hard choices, become that person.
Far from being sources of agony and dread, hard choices are precious opportunities for us to celebrate what is special about the human condition, that the reasons that govern our choices as correct or incorrect sometimes run out, and it is here, in the space of hard choices, that we have the power to create reasons for ourselves to become the distinctive people that we are. And that's why hard choices are not a curse but a godsend.
Thank you.
Tiếng Việt • (Click/nhấn giữ để dịch)
Hãy nghĩ đến một lựa chọn khó khăn bạn sẽ đối mặt trong tương lai. Đó có thể là lựa chọn nghề nghiệp, giữa hoạ sĩ và kế toán, lựa chọn nơi ở, thành thị hay nông thôn, hay thậm chí lựa chọn bạn đời. Bạn có thể kết hôn với Betty. Nhưng bạn cũng có thể lấy Lolita. Hay đó có thể là quyết định có con hay không, ở riêng hay đón cha mẹ về sống cùng, quyết định dạy con theo tôn giáo của chồng mà bạn là kẻ ngoại đạo. Hay quyết định quyên tặng tất cả tiền tiết kiệm của mình.
Tôi tin là những lựa chọn bạn nghĩ đến đều to lớn, quan trọng, và đầy ý nghĩa đối với bạn. Có vẻ như các lựa chọn khó khăn thường khiến bạn phải vò đầu bức tóc. Nhưng tôi nghĩ ta đã hiểu sai bản chất và vai trò của chúng trong cuộc sống. Hiểu bản chất của lựa chọn khó khăn bạn sẽ hiểu được sức mạnh tiềm ẩn của mỗi chúng ta. Một quyết định trở nên khó khăn khi lợi ích của các phương án gần tương đương. Bất cứ quyết định dễ dàng nào cũng có một phương án tốt hơn. Trong một quyết định khó, phương án này có vài điểm hay, phương án kia cũng có vài điểm hay, nhưng không phương án nào là hay nhất.
Bạn trăn trở liệu nên tiếp tục công việc cũ ở thành phố hay đổi đời bằng công việc thử thách hơn ở nông thôn, vì ở cũng có điểm hay, đi cũng có điểm hay, và giữa đi với ở, chẳng cái nào hay hơn cái nào.
Không nên nghĩ rằng tất cả các lựa chọn khó đều to tát. Giả sử bạn phân vân xem sáng ăn gì. Bạn có thể ăn ngũ cốc bổ sung chất xơ hoặc bánh vòng sô cô la. Giả sử bạn chọn lựa dựa trên độ ngon và dinh dưỡng. Ngũ cốc thì tốt hơn cho sức khoẻ, bánh vòng lại ngon hơn, nhưng không món nào tốt vượt trội, quả là một quyết định khó. Nhận thấy rằng các lựa chọn nhỏ cũng có thể trở nên khó khăn có thể khiến các lựa chọn lớn trông bớt đáng sợ hơn. Vì cuối cùng ta cũng quyết định được sáng ăn gì, nên có lẽ cũng sẽ quyết được liệu nên ở lại thành phố hay đổi đời ở nông thôn.
Chúng ta cũng không nên nghĩ rằng lựa chọn khó khăn làm ta trăn trở bởi vì ta không thông minh. Sau khi tốt nghiệp đại học, tôi đã trăn trở giữa hai nghề, triết gia hoặc luật sư. Tôi cực kì đam mê triết học. Bạn có thể khảo cứu nhiều điều với tư cách một triết gia, được làm việc cả ngày trên chiếc ghế bành êm ái.
Nhưng tôi đến từ một gia đình nhập cư nghèo, hộp cơm trưa có món lưỡi lợn và bánh mì kẹp mứt với tôi đã là xa xỉ, vậy thì ý tưởng dành cả cuộc đời ngồi trên ghế bành chỉ để ngẫm nghĩ đối với tôi quả là đỉnh của sự xa hoa hão huyền.
Thế là tôi lấy ra một tờ giấy, vạch một đường phân cách, và tôi vắt óc liệt kê những điểm lợi và hại của từng nghề. Khi đó, tôi đã thầm nghĩ "Ước gì mình biết trước tương lai của mình trong từng nghề. Ước gì Ông Trời hoặc Netflix có thể gửi mình đĩa DVD về tương lai của mình trong mỗi nghề. Khi đó, mình sẽ so sánh chúng, mình sẽ biết tương lai nào tốt hơn, và việc lựa chọn sẽ thật dễ dàng".
Nhưng chẳng ai gửi tôi đĩa DVD cả, và vì không biết nghề nào tốt hơn, tôi đã làm cách mọi người hay làm: Tôi chọn phương án an toàn nhất. Vì sợ phải trở thành một triết gia thất nghiệp, tôi đã chọn làm luật sư. Nhưng rồi tôi nhận ra, tôi không hợp với nghề luật. Không phải con người thật của tôi. Thế nên bây giờ tôi là triết gia, nghiên cứu về quyết định khó khăn, và tôi đảm bảo rằng việc từ chối một phương án vì lo âu về những điều chưa biết là một quyết định dù phổ biến, nhưng sai lầm.
Sai lầm khi nghĩ rằng, với các quyết định khó khăn luôn có một phương án tốt hơn, nhưng ta lại không đủ khôn để biết, vì ta không biết, có lẽ ta nên chọn phương án ít rủi ro hơn.
Thậm chí khi có đầy đủ thông tin để so sánh hai phương án, ta vẫn có thể khó xử trí. Quyết định khó khăn khiến ta trăn trở không phải vì ta kém hiểu biết, mà vì chẳng có phương án nào là tốt nhất cả.
Nếu không có một phương án tối ưu, nếu cán cân chẳng nghiêng về bên nào, thì các phương án chắc chắn phải tốt như nhau. Hoá ra quyết định khó khăn cơ bản là sự lựa chọn giữa các phương án tốt? Thật vô lí. Nếu các phương án đều tốt, bạn có thể tung đồng xu để quyết định. Nhưng tung đồng xu đâu phải cách để lựa chọn nghề nghiệp, nơi ở, hay bạn đời.
Có một lí do khác để chứng minh rằng trong các quyết định khó các phương án không tốt như nhau. Giả sử bạn đang phân vân giữa hai nghề: nghề ngân hàng đầu tư hoặc hoạ sĩ. Nhiều yếu tố có thể tác động đến quyết định của bạn, ví dụ như niềm vui trong công việc, mức an toàn tài chính, thời gian dành cho gia đình, v.v…
Nghề hoạ sĩ có thể đưa bạn đến đỉnh cao của sự biểu đạt nghệ thuật. Nghề ngân hàng có thể đưa bạn đến đỉnh cao của sự điều phối tài chính. Hãy mường tượng hai nghề này sao cho không nghề nào tốt hơn nghề nào.
Bây giờ, giả sử ta cải thiện một trong hai nghề. Giả sử ngân hàng, vì muốn bạn, cho bạn thêm 500 đô tiền lương mỗi tháng. Liệu số tiền này có thể khiến nghề ngân hàng tốt hơn nghề hoạ sĩ không? Không nhất thiết. Lương cao khiến nghề ngân hàng bây giờ tốt hơn nghề ngân hàng khi trước, nhưng cải thiện này có thể không đủ để làm cho nghề ngân hàng tốt hơn nghề hoạ sĩ. Sự cải thiện trong một nghề vẫn không làm nó tốt hơn nghề kia, thì hai nghề này ban đầu không thể tốt như nhau. Nếu bạn có hai thứ tốt như nhau, và bạn cải thiện một trong hai, thứ được cải thiện sẽ phải tốt hơn cái còn lại. Nhưng đó không phải là với các lựa chọn khó khăn.
Vậy giờ, ta gặp một vấn đề nan giải. Ta có hai nghề nghiệp. Không nghề nào tốt hơn nghề nào, chúng cũng chẳng tốt như nhau. Làm sao chọn đây? Có điều gì đó không đúng. Có lẽ bản chất của lựa chọn có vấn đề, và so sánh là điều bất khả thi. Nhưng vậy cũng không đúng. Đâu phải ta đang cố chọn giữa hai thứ không thể nào so sánh. Ta đang cân nhắc giữa hai nghề nghiệp, đâu phải giữa con số chín với đĩa trứng rán đâu. So sánh lợi ích của hai nghề nghiệp là việc ta có thể làm, và cũng là việc ta hay làm. Tôi nghĩ vấn đề nảy sinh bởi ta chưa suy nghĩ kĩ về các giá trị trong cuộc sống
Ta vô thức cho rằng các giá trị như công lí, vẻ đẹp, lòng nhân ái, có thể đo đạc được, như độ dài, khối lượng, và trọng lượng. Đặt bất cứ câu hỏi so sánh nào không liên quan đến giá trị, ví dụ như chiếc cặp nào nặng hơn? Chỉ có ba đáp án. Chiếc cặp này nặng hơn, nhẹ hơn, hoặc nặng bằng chiếc còn lại. Đại lượng như cân nặng có thể được diễn tả bằng số thực — một, hai, ba, v.v… — và chỉ có ba khả năng xảy ra khi so sánh hai số thực bất kì.
Một số lớn hơn, nhỏ hơn, hoặc bằng số còn lại. Giá trị thì không như thế. Là những sinh vật biết suy luận, ta có xu hướng cho rằng tư duy khoa học có thể giải thích mọi vấn đề quan trọng trong cuộc sống, nhưng các giá trị tinh thần thì khác các đại lượng khoa học. Các đại lượng khoa học có thể được đo lường bằng con số. Các giá trị tinh thần thì không. Ta không nên cho rằng thế giới của đại lượng khoa học, như độ dài và cân nặng, lại có cấu trúc giống với thế giới của giá trị nhân văn.
Vậy nếu những điều ta coi trọng — niềm vui con trẻ, tình cảm vợ chồng — không thể được diễn đạt bằng con số, thì không có lí do gì để tin rằng trong lựa chọn, chỉ có ba khả năng — phương án này tốt hơn, xấu hơn, hoặc bằng với phương án kia.
Chúng ta cần đưa ra một khả năng mới, vượt lên trên khả năng tốt hơn, xấu hơn, và bằng nhau để diễn tả những điều xảy ra trong các lựa chọn khó khăn. Tôi muốn nói rằng các phương án thì “ngang nhau”. Khi các phương án ngang nhau, sự lựa chọn của bạn vẫn rất quan trọng, nhưng không có phương án nào thật sự tốt hơn cả. Thay vào đó, các phương án ngang nhau về giá trị, tuy nhiên, chúng khác nhau về loại giá trị. Vì thế, lựa chọn mới trở nên khó khăn.
Hiểu lựa chọn khó khăn theo hướng này, ta khám phá ra một điều về con người mà ta chưa hề biết. Mỗi người trong chúng ta có sức mạnh để tạo ra lí lẽ. Hãy tưởng tượng một thế giới chỉ có các lựa chọn dễ dàng, nghĩa là, luôn có một phương án tốt nhất. Nếu luôn có một phương án tối ưu, bạn nên chọn phương án đó, bởi lí trí mách bảo rằng bạn nên làm điều tốt hơn thay vì điều tệ hơn, chọn thứ mà bạn có nhiều lí do nhất để chọn.
Ở một thế giới như thế, ta sẽ có nhiều lí do nhất để mang tất đen thay vì tất hồng, để ăn ngũ cốc thay vì bánh vòng, để ở thành phố thay vì nông thôn, để lấy Betty thay vì lấy Lolita. Một thế giới chỉ toàn các lựa chọn dễ sẽ biến ta thành nô lệ của lí lẽ.
Khi nghĩ về điều này, thật điên rồ để tin rằng các lí lẽ ta được dạy có quyền buộc ta theo đuổi chính xác sở thích này, ở chính xác trong ngôi nhà kia, làm chính xác công việc nọ. Thay vào đó, bạn đối mặt với các phương án ngang nhau, các lựa chọn khó khăn, và bạn tự tạo lí do riêng để chọn sở thích này, ngôi nhà kia, và công việc nọ. Khi các phương án đều ngang nhau, các lí lẽ ta được dạy, thứ thường bảo ta đúng hay sai, đều không thể khuyên ta phải làm gì. Chính lúc này, khi cần đưa ra một quyết định khó, ta có cơ hội luyện tập sức mạnh lí luận, thứ sức mạnh tạo ra lí do để bạn quyết định rằng bạn thích sống ở nông thôn hơn thành thị.
Khi chọn giữa các phương án ngang nhau, ta có thể làm một điều rất đáng quý. Ta có thể toàn tâm ủng hộ một lựa chọn duy nhất. Đây là quan điểm của tôi. Đây chính là tôi. Tôi đam mê ngành ngân hàng. Tôi yêu bánh vòng sô cô la.
Câu trả lời này trong các lựa chọn khó được tạo ra bởi lí trí, nhưng nó không bị áp đặt bởi các lí lẽ ta được dạy. Ngược lại, nó được hỗ trợ bởi các lí do của riêng ta. Khi chúng ta tạo ra lí do riêng để trở thành nhân cách này thay vì nhân cách khác, ta toàn tâm trở thành chính mình. Có thể nói chúng ta trở thành tác giả của cuộc đời mình.
Vậy sau này khi gặp lựa chọn khó khăn, ta không nên đập đầu vào tường, vặn óc xem phương án nào tốt hơn. Không có phương án tốt nhất đâu. Thay vì tìm kiếm lí do ở ngoài kia, ta nên tìm lí do ở chính ta: Tôi sẽ là ai? Bạn có thể chọn làm một nhà đầu tư ngân hàng mang-tất-hồng yêungũ-cốc sống-ở- nông-thôn, và tôi có thể chọn làm một hoạ sĩ mang-tất-đen yêu-bánh-vòng sống-nơi- thành-thị. Ta chọn gì trong các lựa chọn khó là quyền của ta.
Những ai không luyện sức mạnh lí luận trước các quyết định khó đều như lục bình trôi. Chúng ta đều biết những người như thế. Tôi trôi vào nghề luật. Tôi không mặn mà với nghề luật. Tôi không đam mê luật. Những lá lục bình trôi để thế giới viết nên câu chuyện của cuộc đời mình. Họ để cơ chế của phần thưởng và hình phạt — cái vỗ đầu, nỗi sợ hãi, các lựa chọn dễ dàng — quyết định thứ họ làm. Bài học từ các lựa chọn khó khăn khiến bạn phải suy ngẫm về điều bạn ủng hộ, thứ bạn đam mê, và qua các lựa chọn khó khăn, bạn trở thành con người đó.
Thoát xa khỏi trăn trở và sợ hãi, lựa chọn khó khăn là cơ hội quý để ta ăn mừng những điều đặc biệt về hoàn cảnh con người, rằng những lí do quyết định điều gì đúng hay sai đôi khi lại vô dụng, chính lúc này, khi cần đưa ra một quyết định khó, ta có sức mạnh tạo lí do riêng để trở thành những nhân cách riêng biệt. Đó là lí do các lựa chọn khó khăn không phải lời nguyền, mà là món quà của cuộc sống.
Xin cảm ơn.
Tôi tin là những lựa chọn bạn nghĩ đến đều to lớn, quan trọng, và đầy ý nghĩa đối với bạn. Có vẻ như các lựa chọn khó khăn thường khiến bạn phải vò đầu bức tóc. Nhưng tôi nghĩ ta đã hiểu sai bản chất và vai trò của chúng trong cuộc sống. Hiểu bản chất của lựa chọn khó khăn bạn sẽ hiểu được sức mạnh tiềm ẩn của mỗi chúng ta. Một quyết định trở nên khó khăn khi lợi ích của các phương án gần tương đương. Bất cứ quyết định dễ dàng nào cũng có một phương án tốt hơn. Trong một quyết định khó, phương án này có vài điểm hay, phương án kia cũng có vài điểm hay, nhưng không phương án nào là hay nhất.
Bạn trăn trở liệu nên tiếp tục công việc cũ ở thành phố hay đổi đời bằng công việc thử thách hơn ở nông thôn, vì ở cũng có điểm hay, đi cũng có điểm hay, và giữa đi với ở, chẳng cái nào hay hơn cái nào.
Không nên nghĩ rằng tất cả các lựa chọn khó đều to tát. Giả sử bạn phân vân xem sáng ăn gì. Bạn có thể ăn ngũ cốc bổ sung chất xơ hoặc bánh vòng sô cô la. Giả sử bạn chọn lựa dựa trên độ ngon và dinh dưỡng. Ngũ cốc thì tốt hơn cho sức khoẻ, bánh vòng lại ngon hơn, nhưng không món nào tốt vượt trội, quả là một quyết định khó. Nhận thấy rằng các lựa chọn nhỏ cũng có thể trở nên khó khăn có thể khiến các lựa chọn lớn trông bớt đáng sợ hơn. Vì cuối cùng ta cũng quyết định được sáng ăn gì, nên có lẽ cũng sẽ quyết được liệu nên ở lại thành phố hay đổi đời ở nông thôn.
Chúng ta cũng không nên nghĩ rằng lựa chọn khó khăn làm ta trăn trở bởi vì ta không thông minh. Sau khi tốt nghiệp đại học, tôi đã trăn trở giữa hai nghề, triết gia hoặc luật sư. Tôi cực kì đam mê triết học. Bạn có thể khảo cứu nhiều điều với tư cách một triết gia, được làm việc cả ngày trên chiếc ghế bành êm ái.
Nhưng tôi đến từ một gia đình nhập cư nghèo, hộp cơm trưa có món lưỡi lợn và bánh mì kẹp mứt với tôi đã là xa xỉ, vậy thì ý tưởng dành cả cuộc đời ngồi trên ghế bành chỉ để ngẫm nghĩ đối với tôi quả là đỉnh của sự xa hoa hão huyền.
Thế là tôi lấy ra một tờ giấy, vạch một đường phân cách, và tôi vắt óc liệt kê những điểm lợi và hại của từng nghề. Khi đó, tôi đã thầm nghĩ "Ước gì mình biết trước tương lai của mình trong từng nghề. Ước gì Ông Trời hoặc Netflix có thể gửi mình đĩa DVD về tương lai của mình trong mỗi nghề. Khi đó, mình sẽ so sánh chúng, mình sẽ biết tương lai nào tốt hơn, và việc lựa chọn sẽ thật dễ dàng".
Nhưng chẳng ai gửi tôi đĩa DVD cả, và vì không biết nghề nào tốt hơn, tôi đã làm cách mọi người hay làm: Tôi chọn phương án an toàn nhất. Vì sợ phải trở thành một triết gia thất nghiệp, tôi đã chọn làm luật sư. Nhưng rồi tôi nhận ra, tôi không hợp với nghề luật. Không phải con người thật của tôi. Thế nên bây giờ tôi là triết gia, nghiên cứu về quyết định khó khăn, và tôi đảm bảo rằng việc từ chối một phương án vì lo âu về những điều chưa biết là một quyết định dù phổ biến, nhưng sai lầm.
Sai lầm khi nghĩ rằng, với các quyết định khó khăn luôn có một phương án tốt hơn, nhưng ta lại không đủ khôn để biết, vì ta không biết, có lẽ ta nên chọn phương án ít rủi ro hơn.
Thậm chí khi có đầy đủ thông tin để so sánh hai phương án, ta vẫn có thể khó xử trí. Quyết định khó khăn khiến ta trăn trở không phải vì ta kém hiểu biết, mà vì chẳng có phương án nào là tốt nhất cả.
Nếu không có một phương án tối ưu, nếu cán cân chẳng nghiêng về bên nào, thì các phương án chắc chắn phải tốt như nhau. Hoá ra quyết định khó khăn cơ bản là sự lựa chọn giữa các phương án tốt? Thật vô lí. Nếu các phương án đều tốt, bạn có thể tung đồng xu để quyết định. Nhưng tung đồng xu đâu phải cách để lựa chọn nghề nghiệp, nơi ở, hay bạn đời.
Có một lí do khác để chứng minh rằng trong các quyết định khó các phương án không tốt như nhau. Giả sử bạn đang phân vân giữa hai nghề: nghề ngân hàng đầu tư hoặc hoạ sĩ. Nhiều yếu tố có thể tác động đến quyết định của bạn, ví dụ như niềm vui trong công việc, mức an toàn tài chính, thời gian dành cho gia đình, v.v…
Nghề hoạ sĩ có thể đưa bạn đến đỉnh cao của sự biểu đạt nghệ thuật. Nghề ngân hàng có thể đưa bạn đến đỉnh cao của sự điều phối tài chính. Hãy mường tượng hai nghề này sao cho không nghề nào tốt hơn nghề nào.
Bây giờ, giả sử ta cải thiện một trong hai nghề. Giả sử ngân hàng, vì muốn bạn, cho bạn thêm 500 đô tiền lương mỗi tháng. Liệu số tiền này có thể khiến nghề ngân hàng tốt hơn nghề hoạ sĩ không? Không nhất thiết. Lương cao khiến nghề ngân hàng bây giờ tốt hơn nghề ngân hàng khi trước, nhưng cải thiện này có thể không đủ để làm cho nghề ngân hàng tốt hơn nghề hoạ sĩ. Sự cải thiện trong một nghề vẫn không làm nó tốt hơn nghề kia, thì hai nghề này ban đầu không thể tốt như nhau. Nếu bạn có hai thứ tốt như nhau, và bạn cải thiện một trong hai, thứ được cải thiện sẽ phải tốt hơn cái còn lại. Nhưng đó không phải là với các lựa chọn khó khăn.
Vậy giờ, ta gặp một vấn đề nan giải. Ta có hai nghề nghiệp. Không nghề nào tốt hơn nghề nào, chúng cũng chẳng tốt như nhau. Làm sao chọn đây? Có điều gì đó không đúng. Có lẽ bản chất của lựa chọn có vấn đề, và so sánh là điều bất khả thi. Nhưng vậy cũng không đúng. Đâu phải ta đang cố chọn giữa hai thứ không thể nào so sánh. Ta đang cân nhắc giữa hai nghề nghiệp, đâu phải giữa con số chín với đĩa trứng rán đâu. So sánh lợi ích của hai nghề nghiệp là việc ta có thể làm, và cũng là việc ta hay làm. Tôi nghĩ vấn đề nảy sinh bởi ta chưa suy nghĩ kĩ về các giá trị trong cuộc sống
Ta vô thức cho rằng các giá trị như công lí, vẻ đẹp, lòng nhân ái, có thể đo đạc được, như độ dài, khối lượng, và trọng lượng. Đặt bất cứ câu hỏi so sánh nào không liên quan đến giá trị, ví dụ như chiếc cặp nào nặng hơn? Chỉ có ba đáp án. Chiếc cặp này nặng hơn, nhẹ hơn, hoặc nặng bằng chiếc còn lại. Đại lượng như cân nặng có thể được diễn tả bằng số thực — một, hai, ba, v.v… — và chỉ có ba khả năng xảy ra khi so sánh hai số thực bất kì.
Một số lớn hơn, nhỏ hơn, hoặc bằng số còn lại. Giá trị thì không như thế. Là những sinh vật biết suy luận, ta có xu hướng cho rằng tư duy khoa học có thể giải thích mọi vấn đề quan trọng trong cuộc sống, nhưng các giá trị tinh thần thì khác các đại lượng khoa học. Các đại lượng khoa học có thể được đo lường bằng con số. Các giá trị tinh thần thì không. Ta không nên cho rằng thế giới của đại lượng khoa học, như độ dài và cân nặng, lại có cấu trúc giống với thế giới của giá trị nhân văn.
Vậy nếu những điều ta coi trọng — niềm vui con trẻ, tình cảm vợ chồng — không thể được diễn đạt bằng con số, thì không có lí do gì để tin rằng trong lựa chọn, chỉ có ba khả năng — phương án này tốt hơn, xấu hơn, hoặc bằng với phương án kia.
Chúng ta cần đưa ra một khả năng mới, vượt lên trên khả năng tốt hơn, xấu hơn, và bằng nhau để diễn tả những điều xảy ra trong các lựa chọn khó khăn. Tôi muốn nói rằng các phương án thì “ngang nhau”. Khi các phương án ngang nhau, sự lựa chọn của bạn vẫn rất quan trọng, nhưng không có phương án nào thật sự tốt hơn cả. Thay vào đó, các phương án ngang nhau về giá trị, tuy nhiên, chúng khác nhau về loại giá trị. Vì thế, lựa chọn mới trở nên khó khăn.
Hiểu lựa chọn khó khăn theo hướng này, ta khám phá ra một điều về con người mà ta chưa hề biết. Mỗi người trong chúng ta có sức mạnh để tạo ra lí lẽ. Hãy tưởng tượng một thế giới chỉ có các lựa chọn dễ dàng, nghĩa là, luôn có một phương án tốt nhất. Nếu luôn có một phương án tối ưu, bạn nên chọn phương án đó, bởi lí trí mách bảo rằng bạn nên làm điều tốt hơn thay vì điều tệ hơn, chọn thứ mà bạn có nhiều lí do nhất để chọn.
Ở một thế giới như thế, ta sẽ có nhiều lí do nhất để mang tất đen thay vì tất hồng, để ăn ngũ cốc thay vì bánh vòng, để ở thành phố thay vì nông thôn, để lấy Betty thay vì lấy Lolita. Một thế giới chỉ toàn các lựa chọn dễ sẽ biến ta thành nô lệ của lí lẽ.
Khi nghĩ về điều này, thật điên rồ để tin rằng các lí lẽ ta được dạy có quyền buộc ta theo đuổi chính xác sở thích này, ở chính xác trong ngôi nhà kia, làm chính xác công việc nọ. Thay vào đó, bạn đối mặt với các phương án ngang nhau, các lựa chọn khó khăn, và bạn tự tạo lí do riêng để chọn sở thích này, ngôi nhà kia, và công việc nọ. Khi các phương án đều ngang nhau, các lí lẽ ta được dạy, thứ thường bảo ta đúng hay sai, đều không thể khuyên ta phải làm gì. Chính lúc này, khi cần đưa ra một quyết định khó, ta có cơ hội luyện tập sức mạnh lí luận, thứ sức mạnh tạo ra lí do để bạn quyết định rằng bạn thích sống ở nông thôn hơn thành thị.
Khi chọn giữa các phương án ngang nhau, ta có thể làm một điều rất đáng quý. Ta có thể toàn tâm ủng hộ một lựa chọn duy nhất. Đây là quan điểm của tôi. Đây chính là tôi. Tôi đam mê ngành ngân hàng. Tôi yêu bánh vòng sô cô la.
Câu trả lời này trong các lựa chọn khó được tạo ra bởi lí trí, nhưng nó không bị áp đặt bởi các lí lẽ ta được dạy. Ngược lại, nó được hỗ trợ bởi các lí do của riêng ta. Khi chúng ta tạo ra lí do riêng để trở thành nhân cách này thay vì nhân cách khác, ta toàn tâm trở thành chính mình. Có thể nói chúng ta trở thành tác giả của cuộc đời mình.
Vậy sau này khi gặp lựa chọn khó khăn, ta không nên đập đầu vào tường, vặn óc xem phương án nào tốt hơn. Không có phương án tốt nhất đâu. Thay vì tìm kiếm lí do ở ngoài kia, ta nên tìm lí do ở chính ta: Tôi sẽ là ai? Bạn có thể chọn làm một nhà đầu tư ngân hàng mang-tất-hồng yêungũ-cốc sống-ở- nông-thôn, và tôi có thể chọn làm một hoạ sĩ mang-tất-đen yêu-bánh-vòng sống-nơi- thành-thị. Ta chọn gì trong các lựa chọn khó là quyền của ta.
Những ai không luyện sức mạnh lí luận trước các quyết định khó đều như lục bình trôi. Chúng ta đều biết những người như thế. Tôi trôi vào nghề luật. Tôi không mặn mà với nghề luật. Tôi không đam mê luật. Những lá lục bình trôi để thế giới viết nên câu chuyện của cuộc đời mình. Họ để cơ chế của phần thưởng và hình phạt — cái vỗ đầu, nỗi sợ hãi, các lựa chọn dễ dàng — quyết định thứ họ làm. Bài học từ các lựa chọn khó khăn khiến bạn phải suy ngẫm về điều bạn ủng hộ, thứ bạn đam mê, và qua các lựa chọn khó khăn, bạn trở thành con người đó.
Thoát xa khỏi trăn trở và sợ hãi, lựa chọn khó khăn là cơ hội quý để ta ăn mừng những điều đặc biệt về hoàn cảnh con người, rằng những lí do quyết định điều gì đúng hay sai đôi khi lại vô dụng, chính lúc này, khi cần đưa ra một quyết định khó, ta có sức mạnh tạo lí do riêng để trở thành những nhân cách riêng biệt. Đó là lí do các lựa chọn khó khăn không phải lời nguyền, mà là món quà của cuộc sống.
Xin cảm ơn.
